organizowany w ramach Dymarek w Nowej Słupi, jest najstarszym w Polsce cyklicznym wydarzeniem popularyzującym archeologię, z tradycją sięgającą 1967 roku. Kulminacyjny moment stanowi pokazowy wytop żelaza i rozbicie pieca dymarskiego w celu uzyskania łupki żelaznej.
Miejsce: Centrum Kulturowo-Archeologiczne (skansen archeologiczny przy MSHŚ w Nowej Słupi)
Data: 15–16 sierpnia 2026 r.
Godziny: 21:00–23:00
Wstęp wolny
▪️ 21:00 – Korowód z pochodniami
Start na Rynku w Nowej Słupi. Przemarsz grup rekonstrukcyjnych, turystów i mieszkańców na teren Centrum Kulturowo-Archeologicznego.
▪️ 21:30 – Symboliczne rozpalenie pieców dymarskich
Inauguracja 58. Dymarek przez władze Gminy i Województwa.
▪️ 22:00 – Amfiteatr Parku Legend. Spektakl „Legendy Słowiańskie” w wykonaniu zespołu akrobatyki Aerial Perle.
▪️ 10:00 – Bramy do przeszłości
Uroczyste otwarcie festynu archeologicznego, powitanie gości oraz prezentacja uczestników
▪️ 10:30 – „Ludzie Żelaza”
Kultura przeworska – społeczności zamieszkujące Góry Świętokrzyskie dwa tysiące lat temu
▪️ 11:00 – Narodziny metalu
Jak powstawało żelazo? Opowieść o starożytnej metalurgii i pracy świętokrzyskich hutników
▪️ 11:30 – Imperium w marszu
Codzienność armii rzymskiej – od legionistów do specjalistów, inżynierów i artylerzystów
▪️ 12:00 – Na granicy światów
Spotkanie dwóch cywilizacji – pokaz starcia wojowników barbarzyńskich i legionistów rzymskich
▪️ 13:00 – Szata zdobi człowieka
Strój, moda i status społeczny mieszkańców starożytnego świata
▪️ 13:30 – Głosy dawnej Europy
Muzyka inspirowana źródłami archeologicznymi i historycznymi. Prezentacja liry germańskiej oraz pieśni wykonywanych w języku pragermańskim
▪️ 14:00 – Smaki sprzed dwóch tysięcy lat
Pokaz kuchni antycznej połączony z opowieścią o produktach, handlu i zwyczajach kulinarnych
▪️ 15:00 – Gladiatorzy – między sportem a krwawym widowiskiem
Pokaz walk gladiatorskich oraz opowieść o fenomenie igrzysk w świecie rzymskim – komentarz naukowy: dr hab. Dariusz Słapek (UMCS Lublin).
▪️ 16:00 – „Wielki finał” Ogień i Żelazo
Rozbicie pieca dymarskiego – prezentacja różnych etapów procesu dymarskiego– komentarz naukowy:
prof. dr hab. inż. Mirosław Karbowniczek, dr Ireneusz Suliga (AGH Kraków), dr hab. prof. UJK w Kielcach Szymon Orzechowski (UJK w Kielcach).
Dodatkowo w sobotę (15 sierpnia):
▪️ 17:30–19:00 – IV Dysputa Dymarska – „Kęsy i grzywny – półwyroby z żelaza dymarskiego”
Dysputa Dymarska to otwarte seminarium naukowe, które gromadzi ekspertów i publiczność, koncentrując się na różnych aspektach starożytnego hutnictwa świętokrzyskiego. Wydarzenie stanowi integralną część Festynu Archeologicznego „Ludzie Ognia i Żelaza”, odbywającego się w ramach Dymarek w Nowej Słupi.
Prowadzący:
– prof. dr hab. inż. Mirosław Karbowniczek (Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie)
– dr hab. prof. UJK Szymon Orzechowski (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach)
– dr Ireneusz Suliga (Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie)
▪️Jaką formę miał surowiec żelazny, z którego kowale wykonywali gotowe wyroby i co wiemy na temat tego etapu procesu metalurgicznego?
▪️Na to i wiele innych pytań związanych z etapem kuźniczym, który poprzedzał etap kuźni sensu stricte, porozmawiamy podczas kolejnej, czwartej już edycji naszej Dysputy Dymarskiej.
Serdecznie zapraszamy 15 sierpnia 2026 o godzinie 17:30 do sali kinowej Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego im. Mieczysława Radwana w Nowej Słupi.
Warsztaty edukacyjne i rzemieślnicze związane z różnymi aspektami życia codziennego ludności Barbaricum i Imperium Rzymskiego:
▪️ Kowalstwo
▪️ Garncarstwo
▪️ Zielarstwo
▪️ Szklarstwo
▪️ Odlewnictwo mosiądzu i wytwarzanie biżuterii
▪️ Dziegciarstwo
▪️ Bursztynnictwo
Strefy tematyczne:
▪️ Prezentacje rzymskiego uzbrojenia i ekwipunku
▪️ Strzelanie z łuku
▪️ Strefa zabaw dla dzieci
▪️ „Teatr codzienności Imperium” – scenki rodzajowe
▪️ Opowieści o życiu w starożytnym świecie
▪️ Szkoła Małych Wojowników – gladiator, barbarzyńca czy legionista?
Bilety 14 sierpnia – wstęp wolny
15 – 16 sierpnia – bilety na Dymarki w Nowej Słupi – naciśnij „Kup Bilet”
Dymarki Świętokrzyskie to jedno z najbardziej rozpoznawalnych wydarzeń kulturalnych w kraju. Integralnym i najważniejszym elementem eventu jest część archeologiczna. Impulsem do ich powstania było odkrycie na terenie Gór Świętokrzyskich jednego z największych w Europie ośrodków metalurgii żelaza, którego główny okres działalności przypadł na pierwsze wieki naszej ery. Nazwa nawiązuje bezpośrednio do starożytnych pieców hutniczych – służących do jednorazowego wytopu żelaza – potocznie nazywanych Dymarkami. Prowadzone od połowy lat pięćdziesiątych interdyscyplinarne badania archeologiczne spowodowały zainteresowanie starożytnym dziedzictwem regionu i doprowadziły do powołania i wybudowania w 1960 roku w Nowej Słupi Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego. Od momentu otwarcia obiektu, prowadzono przy nim eksperymentalne próby odtworzenia procesu hutniczego i pozyskania żelaza pradawnymi metodami. Upublicznienie prezentacji w 1967 roku zainicjowało powstanie przy placówce muzealnej olbrzymiej imprezy plenerowej pod nazwą Dymarki Świętokrzyskie.
Aktualnie prezentacje archeologiczne odbywają się na terenie zrekonstruowanej starożytnej osady nazwanej Centrum Kulturowo – Archeologicznym. Starożytne hutnictwo i popularyzacja wiedzy o tym wyjątkowym i unikatowym na skalę kraju zjawisku poprzez Dymarki Świętokrzyskie, stała się synonimem bogatych tradycji przemysłowych Regionu Świętokrzyskiego. Połączenie wiedzy naukowej i atrakcyjnych prezentacji i happeningów rekonstrukcji archeologicznych, stanowiących ciekawe tło kulturowe, jest nie lada gratką dla pasjonatów historii oraz turystów odwiedzających Dymarki.