FESTIWAL ARCHEOLOGICZNY
„LUDZIE OGNIA I ŻELAZA”
organizowany w ramach Dymarek w Nowej Słupi, jest najstarszym w Polsce cyklicznym wydarzeniem popularyzującym archeologię, z tradycją sięgającą 1967 roku. Kulminacyjny moment stanowi pokazowy wytop żelaza i rozbicie pieca dymarskiego w celu uzyskania łupki żelaznej.
Miejsce: Centrum Kulturowo-Archeologiczne (skansen archeologiczny przy MSHŚ w Nowej Słupi)
Data: 15–17 sierpnia 2025 r.
14 sierpnia 2025 r. (czwartek) – UROCZYSTA INAUGURACJA
Godziny: 21:00–23:00
Wstęp wolny
▪️ 21:00 – Korowód z pochodniami
Start na Rynku w Nowej Słupi. Przemarsz grup rekonstrukcyjnych, turystów i mieszkańców na teren Centrum Kulturowo-Archeologicznego.
▪️ 21:30 – Symboliczne rozpalenie pieców dymarskich
Inauguracja 57 Dymarek przez władze Gminy i Województwa.
▪️ 22:00 – Koncert zespołu „Łysa Góra”
Energetyczny występ zespołu łączącego słowiańską tradycję z brzmieniami folku, rocka i głębokiego metalu.
15 sierpnia 2025 r. (piątek) – RODZINNE SPOTKANIA Z HISTORIĄ
Godziny: 10:00–16:00
Program główny:
▪️ 11:00 – „Śladami hutników”
Opowieść o procesie wytopu żelaza sprzed 2 tysięcy lat i prezentacja rekonstrukcji pieców dymarskich.
▪️ 12:00 – „Twardy Krok Legionów”
Pokaz musztry i uzbrojenia legionistów rzymskich – prezentacja szyków bojowych, taktyki i wyposażenia.
▪️ 13:00 – „Kuchnia Rzymska a Kuchnia Barbarzyńska”
Smaki dawnych kultur – kulinarna podróż między Imperium a jego rubieżami.
Warsztaty dawnych rzemiosł (10:30–13:00):
Prowadzone przez rekonstruktorów i rzemieślników.
▪️ Strzelanie z łuku – podstawy łucznictwa historycznego
▪️ Gry i zabawy antyczne – starożytne rozrywki
▪️ Garncarstwo – tworzenie naczyń z gliny
▪️ Tkactwo – tkanie na tradycyjnych krosnach
▪️ Kowalstwo – pokaz kucia żelaza
▪️ Życie codzienne z elementami zielarstwa – od zdobywania i przetwarzania żywności, przez ziołolecznictwo i elementy magiczne
▪️ „W rzymskim domu” – codzienność z perspektywy matrony
▪️ Szkoła Małych Wojowników – gladiator, barbarzyńca czy legionista?
16, 17 sierpnia 2025 r. (sobota i niedziela) – GŁÓWNE DNI FESTIWALU
Godziny:
▪️ Sobota: 10:00–19:00
▪️ Niedziela: 10:00–16:00
Program (identyczny dla obu dni):
▪️ 10:00 – „Witajcie w świecie starożytnych”
Otwarcie bram i rozpoczęcie wydarzenia.
▪️ 10:30 – „Droga Wojownika”
Opowieść o kulturze przeworskiej – komentarz naukowy: dr hab. Katarzyna Czarnecka (PMA Warszawa).
▪️ 11:00 – „W Sercu Pieca”
Prezentacja pieca dymarskiego i opowieść o starożytnym wytopie żelaza.
▪️ 11:30 – „Szata, która zdobi”
Pokaz mody i opowieść o ubiorach antycznych.
▪️ 13:00 – „Synowie Marsa, Wojownicy Tiwaza”
Widowiskowa potyczka Rzymian z Barbarzyńcami.
▪️ 14:00 – „Apicjusz i Inni”
Sekrety kuchni antycznego Rzymu – opowieść z pokazem kulinarnym.
▪️ 15:00 – „Bogowie Areny”
Pokaz walk gladiatorów – komentarz naukowy: dr hab. Dariusz Słapek (UMCS Lublin).
▪️ 16:00 – „Wielki finał”
Rozbicie pieca dymarskiego i pokaz kompaktowania łupki żelaznej – komentarz naukowy:
prof. dr hab. inż. Mirosław Karbowniczek, dr Ireneusz Suliga (AGH Kraków), dr hab. prof. UJK w Kielcach Szymon Orzechowski (UJK w Kielcach).
Dodatkowo w sobotę (16 sierpnia):
▪️ 17:30–19:00 – III Dysputa Dymarska – „Łupka żelazna z procesu dymarskiego”
Seminarium naukowe w sali kinowej Muzeum.
Atrakcje przez cały weekend:
Pokazy dawnych rzemiosł:
▪️ Kowalstwo
▪️ Garncarstwo
▪️ Zielarstwo
▪️ Szklarstwo
▪️ Odlewnictwo mosiądzu i wytwarzanie biżuterii
▪️ Dziegciarstwo
▪️ Bursztynnictwo
Strefy tematyczne:
▪️ Prezentacje rzymskiego uzbrojenia i ekwipunku
▪️ Strzelanie z łuku
▪️ Strefa zabaw dla dzieci
▪️ „Teatr codzienności Imperium” – scenki rodzajowe
▪️ Opowieści o życiu w starożytnym świecie
▪️ Szkoła Małych Wojowników – gladiator, barbarzyńca czy legionista?
Bilety
14 sierpnia – wstęp wolny
15, 16, 17 sierpnia – bilety na Dymarki w Nowej Słupi – naciśnij „Kup Bilet”
Dymarki Świętokrzyskie to jedno z najbardziej rozpoznawalnych wydarzeń kulturalnych w kraju. Integralnym i najważniejszym elementem eventu jest część archeologiczna. Impulsem do ich powstania było odkrycie na terenie Gór Świętokrzyskich jednego z największych w Europie ośrodków metalurgii żelaza, którego główny okres działalności przypadł na pierwsze wieki naszej ery. Nazwa nawiązuje bezpośrednio do starożytnych pieców hutniczych – służących do jednorazowego wytopu żelaza – potocznie nazywanych Dymarkami. Prowadzone od połowy lat pięćdziesiątych interdyscyplinarne badania archeologiczne spowodowały zainteresowanie starożytnym dziedzictwem regionu i doprowadziły do powołania i wybudowania w 1960 roku w Nowej Słupi Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego. Od momentu otwarcia obiektu, prowadzono przy nim eksperymentalne próby odtworzenia procesu hutniczego i pozyskania żelaza pradawnymi metodami. Upublicznienie prezentacji w 1967 roku zainicjowało powstanie przy placówce muzealnej olbrzymiej imprezy plenerowej pod nazwą Dymarki Świętokrzyskie.
Aktualnie prezentacje archeologiczne odbywają się na terenie zrekonstruowanej starożytnej osady nazwanej Centrum Kulturowo – Archeologicznym. Starożytne hutnictwo i popularyzacja wiedzy o tym wyjątkowym i unikatowym na skalę kraju zjawisku poprzez Dymarki Świętokrzyskie, stała się synonimem bogatych tradycji przemysłowych Regionu Świętokrzyskiego. Połączenie wiedzy naukowej i atrakcyjnych prezentacji i happeningów rekonstrukcji archeologicznych, stanowiących ciekawe tło kulturowe, jest nie lada gratką dla pasjonatów historii oraz turystów odwiedzających Dymarki.
